Prowadzone w szkołach podstawowych badanie uwarunkowań wyników nauczania było jednym z ważnych zadań realizowanego w latach 2007-2013 projektu „Badania dotyczące rozwoju metodologii szacowania wskaźnika edukacyjnej wartości dodanej (EWD)”. Obecnie jest ono kontynuowane w ramach projektu „Rozwój metody edukacyjnej wartości dodanej na potrzeby wzmocnienia ewaluacyjnej funkcji egzaminów zewnętrznych”. Jego głównym celem jest opracowanie metod oceny efektywności nauczania na I i II etapie edukacyjnym. Ponadto dane zebrane w toku badania mają pozwolić na lepsze poznanie indywidualnych, rodzinnych i szkolnych czynników odpowiedzialnych za osiągnięcia szkolne uczniów. Wiedza ta pozwoli rozwijać metody wykorzystania wyników egzaminacyjnych do oceny pracy szkół i lepiej planować działania wspierające szkoły w doskonaleniu jakości nauczania.
W przypadku polskich szkół podstawowych niemożliwe jest obecnie obliczanie wskaźników edukacyjnej wartości dodanej, analogicznych do tych szacowanych dla gimnazjów lub szkół ponadgimnazjalnych. Brakuje bowiem pomiarów umiejętności uczniów u progu klasy pierwszej. Nie przeprowadza się także powszechnych sprawdzianów kompetencji po klasie trzeciej. Uniemożliwia to wykorzystanie klasycznych modeli EWD do pomiaru efektywności nauczania na I lub II etapie edukacyjnym. W celu rozwoju metod oceny efektywności nauczania w szkołach podstawowych i oceny ich użyteczności, potrzeba zebrania dodatkowych danych. Dlatego w roku szkolnym 2009/2010 rozpoczęto realizację wieloetapowego, podłużnego badania uwarunkowań wyników nauczania. Objęło ono reprezentatywną, ogólnopolską próbę losową około 300 oddziałów klas pierwszych ze 180 szkół podstawowych. Zebrane dane pozwolą na opracowanie metodologii oceny efektywności nauczania w szkołach podstawowych oraz poznanie warunków, które musiałyby być spełnione, gdyby miały one zostać wdrożone jako działania systemowe.
W ramach projektu „Badania dotyczące rozwoju metodologii szacowania wskaźnika edukacyjnej wartości dodanej (EWD)” zrealizowano dwa etapy tego badania – w klasach pierwszej i trzeciej szkoły podstawowej. Umożliwiło to przedstawienie możliwości szacowania efektywności nauczania na pierwszym etapie edukacyjnym oraz przedstawienie rekomendacji w tym zakresie.
Badanie kontynuowane było do 2015 roku w ramach projektu – „Rozwój metody edukacyjnej wartości dodanej na potrzeby wzmocnienia ewaluacyjnej funkcji egzaminów zewnętrznych”. Zebrane w ramach tego badania dane pozwoliły na podjęcie prac nad metodami oceny efektywności nauczania na II etapie edukacyjnym (klasy 4-6).
